LogoAdVanDerHelm

kaarsjes

Verkondiging 30 december 2018, Heilige Familie

Lezingen
1 Samuël 1, 20-22.24-28
Psalm 84
1 Johannes 3, 1-2.21-24
Lucas 2, 41-52

Welkom
Welkom op deze laatste dag van het jaar. De zondag na Kerstmis stelt de Heilige Familie centraal. De verhalen over het gezin laten zien dat de verhoudingen allerminst vanzelfsprekend waren. De scene in de tempel van Jeruzalem waar Jezus achterblijft en zich eigenlijk boven zijn ouders opstelt, laat zien dat het leven met Jezus niet altijd eenvoudig was. In de aanwezigheid van Jezus is er altijd een groter mysterie aanwezig: de Vader zelf. Het feest van de heilige Familie is de bezinning op onze menselijke relaties. Is daar ruimte voor het mysterie? Bidden we in deze viering voor alle gezinnen en huishoudens dat er vrede en luistervaardigheid mogen zijn.

Homilie
De geboorte van Christus ligt net achter ons en het evangelie van vandaag neemt ons al mee naar de volgende episode. Daar lezen we de consequentie van de kern van het geboorteverhaal: het Kind Jezus is niet van zijn ouders, maar heeft een oorsprong en een bestemming die zijn ouders overstijgt. Net als de maagdelijke geboorte en zijn geboorte in Bethlehem, waar geen plaats voor hem is, laat het verhaal van vandaag zien dat de aanwezigheid van Jezus vragen oproept. Waar komt Hij vandaan? Wat komt Hij hier doen?

De boodschap van de kerstnacht is: glorie aan God en vrede op aarde voor alle mensen. Een boodschap die hemel een aarde verbindt, een boodschap die mensen met God verbindt, opníeuw met God verbindt. Theologisch betekent dit het herstel van het oorspronkelijke plan van God. Christus is in zijn persoon de belichaming van die boodschap als Zoon van een mens èn van God. Dat wordt concreet gestalte gegeven in het verhaal van vandaag: Hij hoort thuis in de tempel, het huis van God.

In de tempel is Hij dus thuis. Dat Jezus daar achterblijft is niet simpelweg omdat Hij nu eenmaal graag in de tempel is, zoals religieus gevoelige mensen graag in een kerk komen om er een kaarsje op te steken of om de stilte te zoeken. Hier is natuurlijk veel meer aan de hand. U weet waarschijnlijk dat de tempel van Jeruzalem een bijzonder leeg gebouw was. Het was er anders dan de tempels van de goden van andere religies. Er waren wat symbolische voorwerpen, maar verder was de tempel vooral leeg. Het allerheiligste werd éénmaal per jaar betreden door één van de priesters die door het lot werd aangewezen. In het verhaal over Zacharias begaf hij zich in het deel van de tempel dat door een groot gordijn afgescheiden was. Hij begaf zich in de aanwezigheid van God. Die aanwezigheid wordt vooral gesymboliseerd door de leegte. Boven de ark van het verbond met de twee engelen werd de aanwezigheid van God gesitueerd, maar eigenlijk is er het besef dat Gods aanwezigheid onbegrensd is.

Dat Jezus in de tempel achterblijft, heeft met die aanwezigheid te maken. Hij raakt er in gesprek met de schriftgeleerden die van Hem onder de indruk zijn. Is het een vorm van catechese geweest? Is het de Bar mitswa van Jezus geweest waarover in deze vorm verteld wordt? Dat zijn mogelijke interpretaties die echter volgens mij niet de kern van het verhaal raken.

In het verhaal staat niet beschreven in welk gedeelte van de tempel Jezus achtergebleven is. Historisch is het onmogelijk dat het in de tempel zelf zou zijn. Wat wij catechese en geloofsgesprekken zouden noemen, vond plaats in de bijgebouwen van het tempelcomplex. Misschien is het wel met opzet onduidelijk gelaten om de indruk te vestigen dat Jezus in het hart van de tempel zou zijn gebleven. Het gaat hier om de aanwezigheid van het mysterie. Later in het Johannes evangelie wordt duidelijk gemaakt dat Jezus zelf de drager van Gods aanwezigheid is. Wanneer Hij verwijst naar zijn Vader en de ‘ik ben’-woorden gebruikt die verwijzen naar de Godsnaam, verwijst Hij naar de aanwezigheid van het mysterie van God in Hemzelf.

Het feest van de Heilige Familie is niet het feest van de instelling van het gezin als hoeksteen van de samenleving. Het is het feest van de menselijke relaties waar het mysterie van Gods aanwezigheid gekoesterd wordt. In iedere menselijke relatie blijft overeind dat de andere mens drager van een mysterie is. De ander is nooit geheel en al te kennen en te doorgronden. Dat geldt voor relaties tussen mensen en zeker relaties van gezinnen en families kunnen heel veelvormig en complex zijn. In die complexiteit kan er ook ruimte voor God zelf zijn. Het menselijke bestaan wordt immers opgebouwd rond het mysterie van Gods aanwezigheid. Zelfs een logische en rationele denker als de oud-politicus Jan Terlouw spreekt in zijn interview gisteren in Trouw uit dat het mysterie in zijn leven steeds mooier wordt. Openheid voor relaties tussen mensen kan ons ook open houden voor de aanwezigheid van het mysterie in ons bestaan.

Laat dat een mooie invulling zijn van het feest van de Heilige Familie: dat er in het geheel van onze menselijke relaties ruimte blijft voor de aanwezigheid van God en zijn liefde. Deze liefde verbindt en geeft leven, deze liefde verbindt ons bovenal met het mysterie van God. Dat is de kleine Jezus gaan zoeken in de tempel. Toen hij daar het mysterie had ervaren, wist hij: “daar moet ik blijven, dat mysterie moet ik koesteren”. Dat heeft Hij zijn verdere leven gedaan en dat heeft Hij ons nagelaten als zijn erfenis en opdracht. Amen