LogoAdVanDerHelm

kaarsjes

Homilie 7 december 2014, RKK viering

Voor ons die gewend zijn aan stromend water en bewegende bomen in de wind, lijkt een woestijn een stille bedoening, een plek van stilstand, een gebied waar weinig te beleven valt. Toch is het daar nu een drukte van belang. Johannes de Doper doet stof opwaaien. In tegenstelling tot veel predikers zegt hij dat we niet zozeer naar hem moeten luisteren maar ons moeten voorbereiden op iemand die komen zal. Die voorbereiding vraagt tijd en aandacht. De advent is ons geschonken als een maand van beweging en vooruitgang. De tijd is niet een voorbijgaan van minuten en dagen en jaren, maar is de ruimte die God ons gegeven heeft om te ontwikkelen. Soms laten we tijd voorbij gaan en hebben we geen idee waar de tijd blijft. Soms laten we ons meenemen door de tijd en glipt die tussen onze vingers weg. Jesaja nodigt ons uit de tijd van God goed te gebruiken als geschenk uit Gods hand.

De tijd stelt ons in staat om te bewegen en een weg te gaan. Deze verplaatsing is niet zozeer bedoeld als van A naar B, maar is een beweging van geloof. Als we straks in het Kind van Bethlehem Gods barmhartigheid willen herkennen, dan is het nodig om met diezelfde ogen naar de wereld van vandaag te kijken om te speuren naar Gods barmhartigheid èn te ontdekken waar wij die kunnen brengen. In ons bisdom Rotterdam is het Laurentiusjaar begonnen om onze blik te verruimen en die te richten op de dienende opdracht van de christenen en van de kerk. De blik van Laurentius corrigeert onze blik: hij hanteert een andere definitie van rijkdom en schatten. Altijd staat de mens bij hem centraal in plaats van materie en spullen en bezittingen. Als we eerlijk zijn, erkennen we dat we nog een lange weg te gaan hebben, voordat we ons die blik eigen gemaakt hebben. De advent en straks het feest van Kerstmis staan in dit Laurentiusjaar ook in het teken van beweging naar de naaste. Kerstmis betekent immers niet dat we terugblikken naar een geboorteverhaal van tweeduizend jaar geleden, maar dat we de blik van het Kerstkind de wereld in volgen en dat wij zien wie zich om Hem heen verzamelen, mensen aan wie wij de boodschap van zijn vrede en vreugde mogen meedelen.

Er is straks rond de kerststal veel beweging: herders en wijzen. Van allerlei kanten en uithoeken komen mensen en zij herkennen in dit Kind een teken van Gods barmhartigheid. En ze gaan allen langs andere wegen weer naar huis. De bezoekers zijn geloofsverkondigers geworden. Met diezelfde beweging zijn wij al begonnen. Wij wachten dus niet af totdat de datum van kerstmis aangebroken is en we de scheurkalender weer bij kunnen werken. Maar met de boodschap van de komst van het Vredeskind kunnen wij nu al de wereld in gaan met de troost van God zelf. De wereld ziet er beroerd uit en het lijden is groot door ziekte en door vervolging. Onbeschrijfelijk leed zien we in onze wereld. Maar we kijken niet met de ogen van passieve en hulpeloze mensen, maar we bezien de wereld met de ogen van Gods barmhartigheid en we grijpen alle mogelijkheden aan om aan mensen de troost van Gods nabijheid aan te kondigen. Laten we die tijd met vreugde en daadkracht gebruiken om met Laurentius de mensen te wijzen op de rijkdommen die zij met zich mee dragen en die God ons geschonken heeft.

Laat onze kerk niet een stille woestijn zijn, maar een plek waar tegen verwachting van velen in een nieuwe beweging van barmhartigheid op gang komt, met de stem van Johannes de Doper in onze oren en de kracht van de heilige Geest in onze handen!

Amen

Verkondiging eerste zondag van de advent, 30 november 2014

Lezingen
Jesaja 63, 16b-17.19b; 64, 3b-8
Psalm 80
1 Korinthiërs 1, 3-9
Marcus 13, 33-37

Woord van welkom
Dit nieuwe begin van het kerkelijk jaar staat in het teken van de waakzaamheid, een bekend thema, maar zeer noodzakelijk. Het geweld in onze wereld kan heel dichtbij komen. Het heeft namelijk zijn plek gevonden in mensenharten: in veroordelingen van concrete groepen mensen, in uitgesproken vijandschappen, in enorme boosheid over fouten van anderen. Mensen worden tegenover elkaar opgezet en bang gemaakt voor elkaar.

Waakzaam zijn betreft niet alleen gebeurtenissen die in deze wereld komen, maar ook gaat het om de waakzaamheid over je eigen hart. Wat bepaalt je hart? Is je hart ook vervuld van ontevredenheid en opstandigheid? Kunnen we de weg van het evangelie terugvinden en vasthouden? In Jesaja spreekt God zijn teleurstelling over de mens uit. Kunnen we deze advent aangrijpen om een andere weg in te slaan? Daartoe bidden we God om ontferming.

Homilie
Vergeleken met de strenge teksten van Jesaja is de ontknoping van Kerstmis over vier weken, een wonderlijk eenvoudig en verstillend schouwspel. Waar is die boze God die ongerechtigheden straft dan gebleven? Het is niet verbazingwekkend dat het Kerstverhaal nog steeds drommen mensen trekt. Het is ook begrijpelijk dat de boodschap die vandaag uit de mond van Jesaja klinkt minder gemakkelijk aankomt. Het is een bijzondere tegenstelling: tussen Jesaja die in de tekst van vandaag de mens de maat neemt en allerlei kwaad veronderstelt, en God zelf die als een kwetsbaar kind in onze mensengeschiedenis komt!

Er is blijkbaar nog een hele weg te gaan voordat we het Kind zullen herkennen. Paulus bemoedigt ons en vertelt ons dat we voldoende kracht en bemoediging van God krijgen om Hem te ontvangen, om deelgenoot van de belofte te worden. De komende weken zullen we op die genade, die bemoediging van God mogen vertrouwen om te leren, om te groeien, om werkelijke vreugde te leren kennen. Waarom is Jesaja dan zo streng? Is dat nu wel nodig? De profetenrol neemt hij zeer overtuigend op zich. Soms kan het verleidelijk zijn een strenge zedenmeester te zijn en soms lijkt dit ook wel nodig. Hoe afwerend de profeet is, zo uitnodigend zijn straks het Kind en zijn Moeder en Jozef, zowel voor zonderlinge herders als voor wijze vreemdelingen.

Die strenge opening van de advent moeten we toch niet zomaar naast ons neerleggen in de verwachting van de komst van het Kind. We moeten nu niet denken: het zal wel meevallen, als straks het Kind komt, zijn we deze Jesaja weer vergeten. We staan aan het begin van een nieuwe cyclus, een nieuwe gang door het kerkelijk jaar. We zijn geen nieuwelingen, tenminste de meesten van ons niet. We kunnen niet met een oppervlakkige naïviteit het Kind naderen. We weten heel goed dat het evangelie keuzes vraagt en getuigenis vergt.

Bij een uitvaart, de afgelopen week, werd ik door een dame aangesproken. Ze vertelde dat zij en haar man goede vrienden van de overledene waren en dat ze, ondanks het feit dat ze niet gelovig is, de ceremonie mooi had gevonden. "Fijn dat we er bij mochten zijn, want het maakt toch niet uit wat je gelooft." Op de terugweg bleef dit in mijn hoofd … volgens mij maakt het uiteindelijk wel uit. Vaak horen we deze gedachten: het maakt niet uit wat je denkt en doet, we zijn allemaal gelijk. Toch vraagt het evangelie onderscheiding. Misschien is dat wat Jesaja bedoelt: besef goed dat de ontmoeting die we met Kerstmis gaan ervaren heel eigensoortig is: dat deze ontmoeting een eigen kracht heeft en zelfs eeuwigheidswaarde. We leven toe naar de ontmoeting met het Eeuwige Woord van God, het Woord waarmee Hij de wereld geschapen heeft. Dat Woord in Christus laat ons de nieuwe mens zien die leeft van barmhartigheid en volstrekte vergevingsgezindheid, de nieuwe mens die bereid is voor zijn vrienden te lijden en zelfs zijn vijanden vergeeft!

De lieve dame uit Zeewolde hoeft van mij niet katholiek te worden, en ik ben blij dat ze aangesproken was en zich thuis voelde. Maar als ze denkt dat het allemaal niet uitmaakt, vergist ze zich. De betekenis die zij hecht aan wat ze “de ceremonie” noemt, is allerminst dezelfde als die ik eraan geef. Het zal haar geraakt hebben, ongetwijfeld en gelukkig maar. Maar dat is iets anders dan de troost van Christus leren kennen en de kracht van zijn eeuwige woord en de genade van zijn sacrament ervaren.

Als we toeleven naar Kerstmis, vervreemdt dat ons ook van deze wereld omdat we op weg daar naartoe een andere afslag nemen. De kerstboom komt pas laat in huis, de kerststal wacht tot op 24 december op het kerstkind, de kerstkransjes worden pas op kerstochtend genuttigd na het beschuit met muisjes van de kerstnacht. Het zijn allemaal uiterlijke gebruiken die er enerzijds niet toe doen en anderzijds toch uitdrukking zijn van onze innerlijke ontmoeting met Christus, de Zoon van de levende God die de wereld komt bevrijden van hardheid en onverdraagzaamheid.

Waak voor de betekenis van Kerstmis! Waak voor de ontmoeting met God! Mogen wij waakzaam zijn om onze eigen christelijke weg te gaan op weg naar de ontmoeting met Immanuel, God met ons!

Amen.

Verkondiging Willibrordzondag, St Jan van Lateranen, 9 november 2014

Lezingen
Ezechiël 47,1-2.8-9.12
Psalm 46
1 Korinthiërs 3, 9b-11.16-17
Johannes 2, 13-22

Woord van welkom
Vandaag vieren we de kerkwijding van de moeder van alle kerken, de kathedraal van Rome, de bisschopskerk van Rome. Ik denk terug aan een paar jaar geleden, toen ik daar voor mocht gaan bij de bedevaart van het bisdom Rotterdam en het afscheid van mgr van Luyn. Het was bijzonder om daar bij het pauselijk altaar voor te mogen gaan en de verkondiging te verzorgen.

De viering van de wijding van deze kerk herinnert ons aan de wereldwijde verbondenheid van onze lokale Nederlandse kerk met de gehele wereldkerk. Bovendien is het Willibrordzondag. We herinneren ons de kerk die Willibrord in Nederland kwam bouwen en die inmiddels vele huizen kent: katholiek, protestant, orthodox, evangelisch en nog veel andere variaties. Natuurlijk is het te betreuren dat de kerken de weg naar de eenheid zo moeilijk weten vast te houden. Maar anderzijds is de rijkdom van Gods heilige Geest zo groot dat wij het niet kunnen bevatten: te groot voor één kerk van mensen. De kerk van Christus is groter en barmhartiger dan wij ons kunnen voorstellen.

Laten we in deze viering bidden dat we groeien in begrip voor elkaar en ons meer verdiepen in de gaven van Gods heilige Geest. Vragen we God om vergeving voor die keren dat we niet vanuit het vertrouwen op Hem leefden.

Homilie
Vandaag nemen de teksten ons mee naar de tempel van Jeruzalem. We zien de verontwaardiging van Jezus omdat het huis van zijn Vader door de handel van woekeraars geweld aangedaan wordt. Deze lieden zijn slechts dienstbaar aan hun eigen portemonnee in plaats van dienstbaar aan de pelgrims, die hun geld willen wisselen ten behoeve van de offers die zij aan God willen brengen. Hoewel we Jezus als vredelievend mens kennen, gaat Hij vandaag te keer met een gesel, die Hij ter plekke van touwen gemaakt heeft.

Jeruzalem is deze dagen ook onrustig door aanslagen en de Tempelberg is zelfs enige tijd voor alle bezoekers gesloten geweest. De heilige plaatsen, die voor serieuze gelovigen teken van vrede zijn, die de God, Vader van alle volkeren, wil voor de wereld, zijn object van een politiek steekspel en van religieuze fanatici die denken dat zij zelf heer en meester over hun religieuze boodschap zijn. Zij denken precies te weten wat hun God wil. Zij schrikken er niet voor terug om die wil met geweld aan anderen op te leggen.

Daar waar het Godshuis niet aan zijn roeping voldoet, kunnen de gelovigen rekenen op de verontwaardiging van Jezus. Die gewetensvraag stellen wij ons vandaag ook op deze katholieke oecumenezondag. Voldoen wij aan de zending van God? Hebben we de kerk op slot gedaan om ons er in te verbergen? Is de kerk een burcht geworden van waaruit we de wereld met kritiek bestoken? Is de kerk instrument geworden van onze persoonlijke boodschap en frustratie en ontevredenheid over de wereld? Hebben we in die kerk de boodschap van het evangelie zorgvuldig achter slot en grendel verstopt zonder aan elkaar te vertellen waar we de sleutel hebben gelaten? Het zijn gewetensvragen die ons voorgelegd worden.

De voormalig aartsbisschop van Canterbury, Rowan Williams, heeft het in een stelling uitgedrukt: het is niet de kerk van God die een zending heeft, maar de zending van God heeft een kerk. De kerk is dienstbaar aan wat haar overstijgt: de zending van God om de wereld te helen en te herstellen van alles wat de mens beschadigt.

We zien enorm veel beschadiging om ons heen: geestelijke beschadiging, lichamelijke beschadiging, mensen die in hun bestaan worden bedreigd, kinderen die vanaf hun vroegste jeugd worden uitgebuit en misbruikt. Ezechiël herinnert aan die beschadiging in de ballingschap: zeventig jaar waarbij het volk afgesneden was van de bronnen van hun geloof en van hun menselijkheid. Ze mochten geen volk meer zijn, ze mochten hun geloof niet meer belijden.

Het water dat Ezechiël ziet stromen is het reinigende water dat als het ware door ons heen stroomt. “Vidi aquam” We kennen dit als de paashymne van de besprenkeling met doopwater op Paasmorgen, nadat we in de nacht onze doop hebben vernieuwd. Het water reinigt de tempel die jaren leeg heeft gestaan. Het water reinigt onze ziel wanneer die een tijd leeg heeft gestaan. Wanneer we de kracht van dit water ervaren, beseffen we de droogte en dorheid van ons leven.

We hebben het doopsel nodig om de zending van God te ontvangen en te ervaren als een voortdurende vernieuwing van ons eigen leven. Christen zijn, leerling van het evangelie zijn betekent dat we ons laten meenemen door het water van Gods genade. Maar deze reiniging maakt ons niet los van de wereld. Deze reiniging is bedoeld om ook de wereld de kracht van dit water te laten ervaren.

“Trekt erop uit!” schrijft paus Franciscus in zijn prachtige exhortatie Evangelii Gaudium. De kracht van ons doopsel moet ons moedig maken om de wereld te reinigen. Het begint met je eigen wereld. Tijdens de gespreksavond deze week over de exhortatie, vroeg ik de deelnemers aan te geven hoe hun wereld eruit ziet en of zij daar vertellen van hun geloof en hun kerkbetrokkenheid. Een aantal mensen gaf aan dat zij daar schoorvoetend in groeien, dat zij het toch meer aandurven om op de sportvereniging en met eigen familieleden te praten. Dat roept soms wonderlijke reacties op: soms heel positief, maar soms zeer negatief. Dat laatste maakt ons sterk en inventief en we mogen vertrouwen op de inspiratie van de heilige Geest die ons de juiste woorden zal ingeven, als we het maar aandurven.

We moeten niet onze wereld laten regeren door de doemdenkers en de onheilsprofeten en de eeuwige criticasters die slechts onheil zien en die hun leefwereld willen beperken tot hun eigen comfortzone. De mensen die zich terugtrekken in hun eigen beperkte leefwereld van amusement en welvaart, leven eigenlijk in de rust van een graf. Zij zijn al gestorven zonder ooit geleefd te hebben.

De heilige ruimte van God, die groter is dan onze eigen kerk, is vervuld van mensen die met elkaar willen leven en die met elkaar de strijd en het geweld willen overwinnen, omdat zij weten dat de zending van God hen daartoe roept. Wees niet bang voor die wereld en laat je raken door de Geest van het evangelie, die in ons woont en ons bemoedigt en sterkt.

Amen.